Vrede


Een voorwoord door Ds Ruth van der Waall-Schaeffer

Bob Dylan heeft in 2016 de Nobelprijs voor de literatuur gekregen. Bij velen onder u zullen liedjes van hem opwellen. Een heel bekend lied is: “Blowin’ in the wind”. Geschreven in 1962 tegen de achtergrond van de oorlog in Vietnam en de beweging voor vrede en burgerrechten. De melodie is gedeeltelijk gebaseerd op een slavenlied ten tijde van de Amerikaanse burgeroorlog.

De Nobelprijs dankt zijn naam aan Alfred Nobel ( † 1896). Hij had in zijn testament bepaald dat jaarlijks een prijs uitgeloofd moet worden aan iemand die zich werkelijk verdienstelijk heeft gemaakt op het gebied van wetenschap, literatuur en vrede.

Niet lang geleden bezocht ik in Oslo het Nobel Peace Center. Hier bevinden zich tentoonstellingen die verband houden met de Nobelprijs voor de Vrede. Allereerst bekeek ik de expositie rond de Duitse Carl von Ossietzky ( 1889-1938) met als titel ” The dangerous Prize”. Hij was journalist en een vurig pacifist. Voor hem was persvrijheid en vrijheid van meningsuiting essentieel.

Hoe actueel anno 2016!! Hij schreef o.a. over de verborgen Duitse herbewapening, wat inging tegen het Verdrag van Versailles uit 1919. Hij bekritiseerde tevens sterk het opkomende nazisme, en dat was de reden dat hij gevangen genomen werd en naar een concentratiekamp overgebracht. Hier werd hij zwaar mishandeld. Hij werd vrijgelaten maar is uiteindelijk aan de gevolgen van zijn gevangenschap overleden. In 1935 werd hem de Nobelprijs voor de Vrede toegekend die hij niet zelf in ontvangst mocht nemen. Nooit heeft de toekenning van de Nobelprijs door het comité zoveel voeten in aarde gehad als die keer aan Ossietzky.Het was een gevaarlijke actie waarbij angst voor Nazi Duitsland een rol speelde! Ossietzky was immers een dissident…

Vervolgens ging ik ‘wandelen’ door de ‘ tuin van de laureaten’. Een zaal verlicht door 1000 glasvezel kaarsen. De beeltenis van de winnaars van de Nobelprijs wordt digitaal geprojecteerd (in een soort fotolijst) en tevens kan men een belangrijke tekst lezen van hem of haar. Als een soort mantra klinkt meditatieve muziek. Het was een indrukwekkende ervaring. Enerzijds voelde ik veel bewondering bij het zien van al deze mannen en vrouwen die zich zo ingezet hebben voor vrede waar dan ook ter wereld. Anderzijds bekroop mij een triest gevoel. De eerste Nobelprijs voor de vrede werd in 1901 uitgereikt…we zijn 116 jaar verder….en het is nog steeds hard nodig dat er mensen zijn die zich zo volledig voor vrede en gerechtigheid inzetten. Hoe lang nog?

Ik heb met aandacht stilgestaan bij de foto van Elie Wiesel. Eveneens winnaar van de Nobelprijs voor de vrede. Hij overleefde de Holocaust en is vorig jaar in juli overleden. De les van Wiesel was: pas op voor onverschilligheid!
Ik citeer hier de tekst die bij hem getoond wordt:

Ik heb altijd geloofd dat
het tegengestelde van liefde niet haat is,
maar onverschilligheid,
het tegengestelde van kunst niet lelijkheid,
maar onverschilligheid,
het tegengestelde van leven niet dood,
maar onverschilligheid jegens beide,
het tegengestelde van vrede niet oorlog,
maar onverschilligheid jegens beide.
Het tegengestelde van cultuur, schoonheid,
edelmoedigheid is onverschilligheid.
Dat is de vijand.
En daarom geloof ik
dat literatuur of kunst
of schrijven of onderwijzen
of werken voor de mensheid
maar één doel heeft:
vechten tegen de onverschilligheid.

Wat Elie Wiesel hier over onverschilligheid zegt, zingt Bob Dylan in bovengenoemd lied:

Yes, ‘n’ how many times can a man turn his head,
Pretending he just doesn’t see?
The answer, my friend, is blowin’ in the wind.
The answer is blowin’ in the wind.

We staan op de drempel van 2018 : moge het een jaar van méér vrede en minder onverschilligheid worden!