---

Ds. Ruth van der Waall-Schaeffer, februari 2021

Op 17 februari, Aswoensdag/Cendres, begint de veertigdagentijd. We leven veertig dagen toe naar Pasen (de zondagen worden niet meegeteld). In deze periode wordt ons gewezen op de kern van wat geloven is. Je zou kunnen zeggen dat het een groeitijd is, een tijd waardoor je wijzer en rijker wordt.

Nu zitten we al bijna een jaar min of meer in quarantaine (zit het woord ’quarante’ in = 40). Ons leven is drastisch ingeperkt op allerlei gebied. Niets is meer vanzelfsprekend. We kunnen niet meer plannen of activiteiten organiseren. Zomaar elkaar opzoeken? Zingen in de kerk? Na de dienst ergens een glas wijn drinken met elkaar? Op vakantie gaan? Open scholen?

Andere jaren zochten mensen naar een manier om soberder, kleinschaliger te leven in de veertigdagentijd. Om dit nu in 2021 ook te doen, met een gedeeltelijke of strikte ‘confinement’ en een ‘couvre-feu’ om 18 uur, klinkt bijna lachwekkend. We hebben het gevoel dat we al zolang onderweg naar Pasen zijn, naar vernieuwd leven. Naar opstanding.

En toch blijft het in de veertigdagentijd van 2021 ook om ‘omkeren’ gaan. Omkeren betekent ‘in de tegenovergestelde richting plaatsen’. Omkeren tot: keer ons om tot bevrijding, tot kleur in leven, tot warmhartigheid.

Misschien zou het goed zijn, juist in deze quarantaine, deze veertigdagentijd, royaler te gaan leven. Hiertoe om te keren.Royaler naar elkaar toe wat betreft aandacht, met denken aan. Een ‘harte-groet’ naar elkaar (kaart sturen bijv), een meelevend telefoontje, en als het zou mogen een uitnodiging voor de lunch, een wandeling na de kerkdienst als het weer lenteachtiger wordt. Elkaar in de veertigdagentijd tot zegen, dat wil zeggen tot groei zijn.

Een mooiere voorbereiding op Pasen is er niet.

---

Ds. Ruth van der Waall-Schaeffer

‘Le premier qui dit la vérité, il doit être exécuté.’ ‘De eerste die de waarheid zegt, moet worden geëxecuteerd.’ Dit is het refrein van een lied van de Franse zanger Guy Béart. Ik zing graag mee met zijn chansons omdat de teksten vaak zo treffend zijn. Dit lied is weliswaar uit 1968, maar schrijnend actueel! In dit lied gaat het over vrijheid van meningsuiting en de taboes van de samenleving. Kun je hier open over praten, ook als het gaat om de inhoud van religies? Zo nee, wat staat er op het spel als je het wél doet? De zanger zingt over mensen die de waarheid zeggen en daarom gedood of doodgezwegen worden. Laat ik zijn woorden concreet invullen: Een journalist die de waarheid schrijft, moet worden vermoord. Denk maar aan medewerkers van het weekblad ‘Charlie Hebdo’. Een dominee die de waarheid zegt, moet worden vermoord. Denk maar aan Martin Luther King. In het lied van Guy Béart wordt ook Jezus genoemd. Hij koos openlijk voor mensen die niet meetelden in de samenleving: melaatsen, blinden, vrouwen. Jezus ging tegen de bestaande orde in. Hij moest worden gekruisigd.

Op 16 oktober jl. werd Samuel Paty, geschiedenisleraar, onthoofd omdat hij open en eerlijk wilde praten met zijn leerlingen over vrijheid van meningsuiting. Had hij dit niet moeten doen?

Het mag niet zo zijn dat gelovigen van welke godsdienst dan ook hun geloof alleen in de privésfeer moeten beleven. Dat is niet juist. De meeste gelovigen zijn geen fanatiekelingen. Van harte stem ik in met de verklaring van de ‘Église protestante unie de France’ n.a.v. de moord op M. Paty waarin ze stelt dat het van belang is met elkaar te blijven praten, te debatteren, theologie te plaatsen in de openbare ruimte en in gesprek te gaan met de diverse velden van de wetenschap. Met elkaar dogmatische uitspraken bestuderen en bekritiseren. Voorkomen dat door versimpeling, generalisatie, gebrek aan wederzijdse culturele kennis het fanatisme gevoed wordt.

Moge de tekst van het genoemde lied van Guy Béart ooit een keer achterhaald zijn.

Wie het lied beluisteren wil: https://www.youtube.com/watch?v=jA3hNz5KQ34

---

Ds. Ruth van der Waall-Schaeffer

Er wordt heel wat gegeten en gedronken in de Bijbel. Regelmatig wordt er een feestmaal georganiseerd. Samen aan tafel, Zijn tafel, daar gaat het om. Genieten van goede spijzen en belegen wijnen.
Voor God is het bij Hem en bij elkaar aan tafel zitten belangrijk omdat er dan gecommuniceerd wordt, gedeeld, het is het einde van alle vervreemding. Jesaja zegt zelfs dat dan de tranen van gezichten worden afgewist.
Het Koninkrijk van God wordt nooit afgeschilderd in vormen van macht, maar in beelden van gezel-ligheid. God als ‘gezel’ van mensen, bij elkaar aan een feestmaal. Vanaf het eerste woord van God zijn we bedoeld voor ontmoeting: samen spreken, samen eten, met alle mensen, en waar nodig elkaars tranen afwissen, verdrietige sluiers van gezichten weg vegen.

In de afgelopen maanden hebben we aan den lijve gevoeld hoe we ‘gezel-ligheid’ missen. We verlangen naar gemeenschap. Niet enkel knusjes onder elkaar, maar waar we met elkaar verantwoordelijkheid nemen om een uitnodigende kerkgemeenschap te zijn. Aan de tafel waar Gods gezelligheid geen tijd kent. ‘Mange, prie et aime’ luidt de veelzeggende titel van een film!

*Bij het jaarthema ‘Het goede leven’

---

Ds. Ruth van der Waall-Schaeffer

Het goede leven. Dit is het jaarthema van de Protestantse Kerk Nederland. Vorig jaar was dit ‘het goede verhaal’. Deze twee thema’s hebben van alles met elkaar te maken. De ERN Paris sluit zich aan bij dit jaarthema. Een goed leven is niet synoniem aan een geslaagd leven.

Wat maakt het leven goed, ook in tijden van crisis? Wat geeft het leven zin? Welvaart garandeert geen goed leven. Dat zien we in deze crisis: welvaart kan verdampen, werk kan wegvallen, gezondheid kan afbrokkelen. Het coronavirus bedreigt ons allemaal. Even waren we opgelucht aan het begin van de zomer. De landsgrenzen gingen open, ook al waren er beperkingen, maar we konden ons weer bewegen. Het werd mogelijk onze dierbaren na lange tijd te bezoeken of te ontvangen. En misschien heeft u in de afgelopen weken ook gemerkt dat – ook al hadden we geen coronavirus opgelopen – dat we mentaal moe waren. Niet alleen mentaal maar ook fysiek. Gebrek aan perspectief, uitzicht en bewegingsarmoede lagen aan onze moeheid ten grondslag.

Hoe het verder gaat, is en blijft een vraagteken. Het virus circuleert weer volop. Want wat deze pandemie duidelijk maakt, is dat het niet een dictator of een democratische president is die ons een bepaald leven oplegt, maar de natuur. Verzet tegen een politiek systeem is mogelijk, verzet tegen de natuur is van een andere orde.

Tja, en dan zo’n thema van de PKN. Klinkt mooi. Toch borrelen er vragen in ons op. Geloven in de dag van morgen? Kan ik nogwel een goed leven hebben, zal men zich afvragen?

De schrijver-econoom Jacques Attali heeft hier één antwoord op. Een goed leven zal er slechts zijn als we het joodse adagio in ons leven integreren: ’Je zult je naaste liefhebben als je zelf.’ Eén zin, maar deze omvat alles. Die ander is net zo’n mens als jij bent. Kijk naar wat jouw behoeften zijn, dan ken je die ook van de ander. Als jij ziek wordt, wil je ook graag geholpen worden. Dus je medemens wil dat ook. Het is in feite in je eigen belang om met de ander samen te leven. Een gezond egoïsme ten dienst van altruïsme. Altruïsme betekent dat we een attitude moeten ontwikkelen waarbij je het goede wil voor anderen. En dat op een effectieve, zinvolle manier. Een gezond egoïsme in verbinding met altruïsme. Dat is heel iets anders dan ‘ikke, ikke en de rest kan stikken’. Nee, want op een gegeven moment zul je zelf ook stikken. Niemand is er dan meer voor jou.

---

Ds. Ruth van der Waall-Schaeffer

“Kunt u mij uitleggen waarom zoveel mensen moeite hebben met het feit dat niet iedereen hetzelfde is? Dat daar dikwijls moeilijk over gedaan wordt?” Zo begon een gesprek dat ik onlangs had met iemand bij wie ik op huisbezoek was. Als vanzelf kwamen wij te praten over het scheppingsverhaal in de Bijbel, Genesis 1. Wanneer je dit leest en de inhoud tot je door laat dringen, merk je dat alles en iedereen onderscheiden is van elkaar. Niets en niemand is hetzelfde. Laten we eens een blik werpen op Genesis 1.

Wat schiep God op de derde dag? Jong groen, zaadgevend gewas, vruchtbomen die naar hun aard vruchten dragen… Wat schiep God op de vierde dag? Grote lichten en kleinere… Wat schiep God op de zesde dag? Vee, kruipend gedierte en wild gedierte naar hun aard… En steeds zag God dat het goed was. Als God dus niet gewild had dat er zoveel verschillen zijn tussen de dieren onderling, in de plantenwereld en tussen de mensen, dan had Hij wel alles hetzelfde geschapen. Wat eentonig!

Moet u zich dat eens voorstellen. Het leven zou ongelooflijk saai en kleurloos zijn, vlak. Als niets en niemand meer een eigen aard heeft, een eigen kleur, dan kunnen we ons ook niet meer verwonderen. De wonderen zijn dan letterlijk de wereld uit. Het is mooi als mensen af en toe verbaasd kunnen staan, zich verwonderen over iets of iemand. Dat betekent dat je lééft, dat je geraakt kunt worden. Als je gevoeligheid ontwikkelt voor verwondering om zoveel verscheidenheid, ervaar je dat het bestaan aan diepgang wint.

Onze wereld kan niet zonder ver-wonder-ing! Verschillen zijn juist een vondst van de Schepper opdat we ons kunnen verwonderen, onszelf en elkaar.

---

Ds. Ruth van der Waall-Schaeffer

Het gewone leven. Daar gaat over in het bijbelboek ‘Ruth’. Het verhaal is gauw verteld, want het zijn maar een paar bladzijden. Maar wat is deze kleine novelle rijk aan inhoud en daarbij zo actueel! ‘Ruth’ wordt gelezen op de 50e dag na Pasen. Dan is het Joodse Wekenfeest (Sjawoeot) aangebroken dat later in de christelijke traditie Pinksteren gaat heten. Het is een oogstfeest en de tijd tussen Pasen en Pinksteren is een onzekere tijd. Je weet niet of de oogst wel zal lukken en het hangt daarvan af of er brood op de plank zal zijn. Het is hard werken. Daarom is het verhaal van Ruth ook een gelijkenis: er wordt verteld wat er in een mensenleven omgaat, ondergaat en opkomt aan oogst. Het is een boek waarin het gewone leven getekend wordt. We vinden er gebeurtenissen in terug die ook een plaats kunnen hebben in ons eigen leven: emigreren, liefde die tussen mensen overslaat, mensen aan de dood moeten afstaan, gast/vreemdeling voelen, risico’s nemen omwille van toekomst, eigen belang opzij zetten, ontstaan van nieuw leven, Godverlatenheid en Gods geborgenheid.

Als we naar de bijbelse Ruth kijken, dan zien we een mens die wijs is, geestrijk en geestig in het gewone leven! Ze weet van wachten, laten rijpen, op de juiste tijd handelen. Ruth ontdekt in het alledaagse de glans van Gods aangezicht.
Je zou het zo kunnen samenvatten:
Mensen leven, mensen werken,
Worden verliefd of worden het niet.
Mensen sterven, of blijven leven.
Het gaat om het gewone leven, zoals u ziet.
Veracht dan de dag der kleine dingen niet.

PS : het was mijn bedoeling om tussen Pasen en Pinksteren een leerhuis te houden over het boek Ruth. De ‘confinement’ gooide de plannen om. Maar wat in het vat zit… Ik hoop na de zomer dit alsnog te gaan doen!